Maussolleion'un olası hallerinden biri...

Maussolleion’un olası hallerinden biri…

Teknenizi Palmarina Bodrum’a bağlayıp direksiyonun başına geçin ve Zeus’un koruduğu, Hekatomnid sülalesinin hükmettiği Karia bölgesinin önemli antik kentlerinde kendinizi tarihin akışına bırakın. Yedi kent bizden; Bodrum’un zengin geçmişinin tamamını keşfetmek de sizden olsun… 

Halikarnassos

Palmarina Bodrum’a uzaklığı 18 km (25 dk)

Bodrum’u bilirsiniz; gecesini, gündüzünü, kalesini, sahilini, denizini ama bu ziyaretinizde bir de kalbine bakın isterseniz… Zira orada yaklaşık 2400 yıllık bir dünya kenti yatıyor: Halikarnassos. Bu kenti sıfırdan planlayan adamsa Hekatomnid sülalesinden Maussollos. Persler’in MÖ 5. yüzyılda Batı Anadolu’ya gelişinin ardından yıldızı parlayan Milaslı (Mylasa) vizyon sahibi bir adam. Anadolu’nun Ege’ye açılan kapısı haline getirdiği kentine tapınaklar, kenti çevreleyen surlar, dillere destan bir agora ve (Bodrum Kalesi’nin yerinde) bir saray yaptırdığını biliyoruz. Ama onu “tanrısallaştıran” ve kenti efsaneleştiren, antik dünyanın 7 harikasından biri kabul edilen Maussolleion adlı mezar anıtı. Bir zamanlar devasa yapının en tepesindeki dört atın çektiği arabada (quadria) bulunan Maussollos ve karısı Artemisia heykelleri bugün British Museum’da. Taşlarını da Rodos Şövalyeleri Bodrum Kalesi’ni inşa ederken kullanmış. Şimdi şehrin içinde sıkışmış bir çukurdan başka bir şey kalmamış bile olsa, anıtın bulunduğu bölgeyi gezince insan yine de büyük Karia kralının gücünü iliklerine kadar hissedebiliyor.

Mylasa

Palmarina Bodrum’a uzaklığı 67 km (1 saat)

Tarihçi Heredotos, Persler Menderes ovasına girince “Ordunun ayak sesleri Tralleis’ten duyuluyordu” diye yazıyor. İşte böylesi bir ordunun Batı Anadolu’nun güneyinde üç koldan ilerleyip birleştiği noktada Mylasa (Milas) var. Bugünkü Milas’a geldiğinizde dönemin en büyük ordusunun topraklarını çiğnemesine rağmen binlerce yıl ayakta kalmış, Karia’dan Menteşe Beyliği’ne başkent olmanın gururunu taşımış, güçlü bir kentle karşılaşıyorsunuz. Sınırları içindeki Karialı Zeus Tapınağı, eski surlardan kalma kemerli Baltalıkapı, Gümüşkesen mezar anıtı, Menteşe Beyliği’nden kalma Milas Ulu Cami, Firuzbey Cami, Osmanlı köprüleri, 19. yüzyıldan kalma Milas evleri ve dillere destan halıları bile bu kente hayran kalmak için yeterli değil mi zaten?..

Mylasa Labranda

Palmarina Bodrum’a uzaklığı 76 km (1 s 10 dk)

Hekatomnidler, her ne kadar Halikarnassos’a taşınsalar da anayurtları Mylasa yakınındaki kutsal alanları Labranda’dan da vazgeçmemişler. Milas’a 5 km uzaktaki bir tepeden bütün haşmetiyle bakan bu alan üç terastan oluşuyor. İlk terastaki kapılardan girip ikinci terasa çıkıldığında Maussolos’un önemli konuklarını ağırladığı kabul salonuna (Andron B) varılıyor. Üçüncü terasta da kardeşi İdrieus’un salonu (Andron A), hemen Mausselleion’un mimarları Satyros ve Pytheos’un imzasını taşıyan Zeus’un tapınağının yanında yer alıyor. Aslında Zeus burada Hekatomnidler’den de eski, MÖ 600’lerde bile bir tapınak var aynı yerde. Bu batıdan gelip doğuda kabul gören tanrının kutsal alanında, mimaride uygulanan Dor (Kıta Yunanistan) ve İon (Batı Anadolu) üsluplarının alışılmadık karışımı, bu sülalenin “Ege’nin iki yakasını birleştirme kaygısı” taşıdığı izlenimini yaratıyor.

Euromos

Palmarina Bodrum’a uzaklığı 84 km (1 s 15 dk)

Euromos'taki Zeus tapınağı.

Euromos’taki Zeus tapınağı.

Henüz az kazı yapıldığından pek bilinmeyen ama zamanında Karia bölgesinin ünlü kentlerinden olan Euromos da hızlı bir keşif yürüyüşünü hak ediyor. Önünde agora bulunan tiyatrosu toprak altında. Arkaik çağlara dayanan bir geçmişi olan Zeus tapınağıysa Anadolu’da ender rastlanan Korint düzenine sahip. Tapınağın çöp çukuruysa uzmanlar için gerçek bir hazine. Çünkü içinden ilk ahşap tapınağa ait 860 parça, kabartmalı pişmiş topraktan mimari süsleme bulunmuş. “Tanrılar Frizi” denen bu eserleri “çöpteki elmas” sözü bile anlatmaya yetmez. O derece…

Alinda

Palmarina Bodrum’a uzaklığı 106 km (1 s 50 dk)

Aydın’ın Karpuzlu ilçesinde, eski ve yeni hayatın birlikte sürdüğü büyülü bir mekan Alinda. Hekatomnid sülalesinin kraliçelerinden Ada I’in sürgün yeri olması dolayısıyla büyük ihtimam görmüş. MÖ 300’lerde sürgündeki kraliçeyi korumak için kent surlarla çevrilmiş ve yeni savunma silahı katapultları yerleştirebilmek için kuleler eklenmiş. Yamaca kurulu üç katlı agorası Anadolu’da bilinen tek örnek. Romalı eli değmemiş tiyatrosu tam bir Hellen güzeli ve bugün zeytin ağaçlarıyla örtülü, müthiş romantik bir yapı. Kimbilir belki de Ada I, Halikarnassos’u ona geri vermesi için Büyük İskender’i bir şekilde burada ikna etmiştir.

Alabanda

Palmarina Bodrum’a uzaklığı 121 km (2 s 12 dk)

Şimdi Karpuzlu’dan Doğanyurt Köyü yoluna sapın. Adını Athena’ya flüt çalmayı öğretirken canından olan talihsiz çoban Marsias’tan alan Çine Çayı’nı bulun… MÖ 400’lerden beri bu suyun beslediği bereketli topraklarda, nehir ulaşımı ve ticaretini elinde tutan güçlü Alabanda’ya ulaşın. Onu unutulmuşluğun tozlu sayfalarından Osman Hamdi Bey’in kardeşi Halit Edhem Bey 1904’te çıkarmış. Önce Apollon Isothimos tapınağını bulmuş. Isothimos, “ışıkla zararlı haşereleri yok eden” anlamına geliyor. Ünlü coğrafyacı Strabon, kitabında Alabanda için boşuna “Küfesinde akrep taşıyan eşek” dememiş. Belli ki zamanında akreplerden korunmak için ahali Apollon’dan medet ummuş. İkinci tapınaksa bölgede Dorlar’la Anadolu’ya giren Zeus’un hükmettiğinin kanıtı. Tiyatrosundan pek bir şey kalmamış çünkü Bizans ekonomik darlığa girince olanca mermeri sahnedeki çukurda eritip kullanmış. Ama Karia bölgesinde bilinen tek meclis binasını (bouleterion) pas geçmeyin; duvarları MÖ 300’lerdeki yeni gelişen savaş teknolojisi mancınığa karşı özel bir teknikle örülmüş.

Tralleis

Tralleis

Tralleis

Palmarina Bodrum’a uzaklığı 179 km (2 s 30 dk)

Antik dönemde Batı Anadolu’nun en eski kentlerinden Tralleis de son durağımız olsun; yorulduk zaten. Roma döneminde yedi önemli metropolden biri burası. Anadolu’nun en büyük hamamlarından birine sahipmiş; bugün yalnızca 26 m’lik duvarı görülüyor. Ama kentin asıl ünü Tralleis Arsenali denen, iki katlı ve 600 m uzunluğundaki tünelleri. Kazılarda çok sayıda askeri malzemenin bulunduğu bu tüneller askeri bir depo ya da güvenli bir ulaşım sistemi olabilir. Ayrıca MÖ 100’lerde önemli bir heykel okulu ve imparatorların kullandığı parlak tabakların üretildiği ünlü bir seramik atölyesine sahip kentin Batı Anadolu’da Efes’ten bile daha önemli bir kent olabileceğini söyleyenler var. Kazılar sürüyor; keşfedilecek daha çok sırrı olduğu kesin.

PM Plus, Sayı 7, Haziran-Temmuz-Ağustos 2015

 

Reklamlar